Ερωτικό σκάκι

Σήμερα όταν σκεφτόμαστε το σκάκι φανταζόμαστε πολύωρες σιωπηλές μάχες ανάμεσα σε σοβαρούς άντρες με γυαλιά. Η ευγένεια, η τρυφερότητα και τα γλυκόλογα δεν έχουν καμία θέση στην εικόνα αυτή. Κι όμως, για μια περίοδο 500 ετών το σκάκι ήταν ο πιο προφανής και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να φλερτάρει κάποιος και να δείξει την ερωτική του εύνοια. Με την είσοδο της Βασίλισσας στην σκακιέρα το παιχνίδι έγινε πεδίο όχι μόνο στρατιωτικής κατάκτησης αλλά και ερωτικής και σε αυτό βοήθησε μία απαράμιλλη εξάπλωση του ρομαντισμού περίπου τον 12ο αιώνα που μετατράπηκε σε κανονική λατρεία του έρωτα.

Η μόδα της ρομαντικής αγάπης ξεκίνησε από τους τροβαδούρους της Νότιας Γαλλίας (που συχνά ήταν γυναίκες!) και εξαπλώθηκε με ορμή σε όλη την μεσαιωνική Ευρώπη. Οι ερωτικές ιστορίες με τους ιππότες που φτάνουν μέχρι την άκρη του κόσμου για να κερδίσουν μόνο ένα φιλί από την αγαπημένη τους αντέστρεφαν τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων καθώς οι γυναίκες αποκτούσαν δύναμη επάνω στον αγαπημένο τους. Οι τροβαδούροι μετέφεραν τον ρομαντισμό στην σκακιέρα όπου πια παιζόταν ένα παιχνίδι αγάπης στο οποίο ο άντρας αναμενόταν να χάσει εξαιτίας του έρωτά του και η γυναίκα θεωρούνταν απόλυτη αφέντρα στο παιχνίδι, την κρεβατοκάμαρα και την Αυλή. Βέβαια, η συντριπτική επιτυχία που είχαν αυτές οι ρομαντικές ιστορίες οφείλονταν στο ότι στην πραγματικότητα η ζωή των γυναικών απείχε πολύ από αυτές.

Το σκάκι μετατράπηκε σε πεδίο ερωτικής κατάκτησης όπου, αντίθετα με την πραγματική ζωή, η γυναίκα μπορούσε να διαλέξει τον εραστή της και να τον αποπλανήσει.

Οι γυναίκες ανώτερης τάξης παντρεύονταν για πολιτικούς και οικονομικούς λόγους συζύγους που συχνά ήταν αδιάφοροι, σκληροί και πολύ μεγαλύτεροι σε ηλικία και που σύμφωνα με τον νόμο αλλά και τα έθιμα είχαν απόλυτη εξουσία επάνω στην οικογένειά τους.
Το σκάκι, που ήταν ένα παιχνίδι που δεν χρησιμοποιούσε ζάρι και επομένως δεν ερχόταν σε αντίθεση με τους κανόνες της εκκλησίας, θεωρούνταν ευπρεπής ενασχόληση για τα νεαρά κορίτσια των ευγενικών οικογενειών και επειδή παιζόταν από άντρες και γυναίκες έδινε πρώτης τάξης ευκαιρίες για τα δύο φύλα να συναντηθούν και να γνωριστούν κάτω από κοινωνικά αποδεκτές συνθήκες, παίζοντας ένα παιχνίδι με κανόνες, ιεροτελεστία και υπομονή. Το σκάκι έγινε ένα εξαίρετο σύμβολο της ίδιας της ερωτικής αποπλάνησης.


Η Βασίλισσα, με το που μπήκε στην σκακιέρα, όχι μόνο έδωσε μια ώθηση στο στάτους των γυναικών γενικά, αλλά μέσω της ερωτικοποίησής της, έδωσε μια θέση ερωτικής  κυριαρχίας στο γυναικείο φύλο. Οι γυναίκες στις αραβικές ιστορίες ήταν εξίσου ερωτικές όπως και οι γυναίκες στις μεσαιωνικές ευρωπαϊκές αλλά υπήρχε μια σημαντική διαφορά. Ο Σεΐχης αποκεφάλιζε τις άπιστες συζύγους του (βλέπε Χίλιες και Μία Νύχτες) αλλά ο ευρωπαίος βασιλιάς πάντα δεχόταν την άπιστη βασίλισσα πίσω (βλέπε Λάνσελοτ και Γκουίνεβιρ). Μάλιστα, στις ευρωπαϊκές ιστορίες ο εραστής συχνά είχε πολιτική και κοινωνική δύναμη. Η γυναίκα μπορούσε να παίξει εξαιρετικά ενεργητικό ρόλο στην διαδικασία του έρωτα και όχι μόνο να διαλέξει τον εραστή της αλλά και να τον αποπλανήσει. Το Εγχειρίδιο του Ερωτικού Σκακιού, ένα βιβλίο του 12ου αιώνα, εξηγεί την ετικέτα στο παίξιμο του παιχνιδιού. “Η γυναίκα οφείλει να κάνει πάντα την πρώτη κίνηση, όχι μόνο γιατί παίζει με τα λευκά, αλλά και γιατί ξεκινά την επίθεσή της με το πιο στρατηγικό της όπλο, την ομορφιά της.”

Βιτρώ του 15ου αιώνα στο Hotel de la Besse που δείχνει ζευγάρι που παίζει σκάκι. Ο άντρας, απορροφημένος από το θέαμα της γυναίκας απέναντί του κρατά στο χέρι του την Βασίλισσα δείχνοντας έτσι ότι έχει κερδίσει την εύνοια της γυναίκας. Εκείνη πάλι σηκωνει το δεξί της χέρι αμυντικά στην ερωτική του επίθεση αλλά με το αριστερό της χέρι χαϊδεύει το δικό του ανταποκρινόμενη στο ενδιαφέρον του. Τέτοιες εικόνες αποτελούσαν έναν αδιαμφισβήτητο ερωτικό κώδικα για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής.

Το σκάκι, με μια έντονη γυναικεία παρουσία στο κέντρο του, τη Βασίλισσα, μέχρι τον 15ο αιώνα είχε μετατραπεί από ένα “αρρενωπό” παιχνίδι μάχης και πολέμου, σε ένα ερωτικό παιχνίδι κατάκτησης που συμβόλιζε τη ερωτική έλξη, την αρμονική συνύπαρξη των δύο φύλων αλλά και την ομαλή συμβίωση των συζύγων όπου ο άντρας αναμενόταν να “χάσει” καθώς ερχόταν αντιμέτωπος με το αντικείμενο του πόθου του. Από το σημείο αυτό και μετά, με την εμφάνιση της τρομερής βασίλισσας Ισαβέλλας και της ακόμα πιο τρομερής Βασίλισσας του Σκακιού, που θα έσπερναν τον τρόμο στο πεδίο της μάχης, το σκάκι άρχισε να χάνει την ερωτική του διάσταση και άρχισε να επιστρέφει στις πολεμοχαρείς του ρίζες εκτοπίζοντας σταδιακά τις γυναίκες τόσο από την σκακιέρα όσο και από το κοινωνικό πεδίο.

Εκόνες από την ταινία “Υπόθεση Τόμας Κράουν” με τον Στιβ Μακ Κουίν και την Φέι Ντάναγουεϊ. Η θρυλική σκηνή ερωτικής αποπλάνησης με την βοήθεια μας παρτίδας σκάκι αποκαλύπτει πόσο συνδέεται μέχρι σήμερα το σκάκι με την ερωτική έλξη. Το σενάριο, πιστό στις ρομαντικές ιστορίες του μεσαίωνα, θέλει τον άντρα να χάνει τυφλωμένος από τα θέλγητρα της αντιπάλου του. Εκείνος, αναγνωρίζοντας την ήττα του, τελικά την προκαλεί σε ένα άλλο είδος παιχνιδιού το οποίο αισθάνεται ότι έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει.
Εκόνες από την ταινία “Υπόθεση Τόμας Κράουν” με τον Στιβ Μακ Κουίν και την Φέι Ντάναγουεϊ. Η θρυλική σκηνή ερωτικής αποπλάνησης με την βοήθεια μας παρτίδας σκάκι αποκαλύπτει πόσο συνδέεται μέχρι σήμερα το σκάκι με την ερωτική έλξη. Το σενάριο, πιστό στις ρομαντικές ιστορίες του μεσαίωνα, θέλει τον άντρα να χάνει τυφλωμένος από τα θέλγητρα της αντιπάλου του. Εκείνος, αναγνωρίζοντας την ήττα του, τελικά την προκαλεί σε ένα άλλο είδος παιχνιδιού το οποίο αισθάνεται ότι έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει.

Όμως, παρά τις πολυάριθμες αλλαγές στο προφίλ του, το σκάκι ακόμα και σήμερα, με κάποιον τρόπο εξακολουθεί υποσυνείδητα να συνδέεται με την ερωτική επιθυμία και το σεξ. Αν δεν με πιστεύετε παρατηρείστε πως παρουσιάζονται συνήθως οι σκηνές με σκάκι στον κινηματογράφο.

(Δημοσιεύθηκε στο SELENE τεύχος Νο 4)

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s