Judit Polgar: Η διάνοια που κερδίζει τους άντρες στο παιχνίδι τους

Η Τζουντίτ Πολγκάρ είναι μία βασίλισσα που δεν φοβάται να βάψει τα χέρια της με αίμα. Δεν είναι μόνο η καλύτερη γυναίκα παίκτρια στο σκάκι όλων των εποχών αλλά ο καλύτερος παίκτης γενικά. Έγινε ο νεώτερος Grandmaster σε ηλικία μόλις 15 ετών. Οι αγώνες στους οποίους συμμετείχε, συνήθως είχαν εκείνη μόνη αντιμέτωπη ταυτόχρονα με πολλούς κορυφαίους παίκτες όπως ο Βισί Ανάντ, ο Μάγκνους Κάρλσεν, ο Ανατόλι Καρπόφ και ο Γκάρι Κασπάροφ. Και συνήθως έβγαινε νικήτρια. Όταν ήταν 12 ετών είχε δηλώσει: “Όταν γίνω πλούσια θα έχω κάστρο. Και πέντε υπηρέτες. Τουλάχιστον.” Ιδιαίτερες δηλώσεις για ένα κορίτσι που ζούσε σε μία τότε κομμουνιστική χώρα, την Ουγγαρία, αλλά, από την άλλη, η Τζουντίτ Πολγκάρ ήταν πάντα ένα ιδιαίτερο κορίτσι.

Ε: Πως αισθάνεσαι που παίζεις σε ένα αντροκρατούμενο χώρο;
Α: “Για μένα ήταν πάντα φυσιολογικό. Ξεκίνησα από τα 5 μου και μεγάλωσα παίζοντας ενάντια σε ενήλικες που ήταν κυρίως άντρες.
Ε: Πως αισθάνεσαι που η παιδική σου ηλικία ήταν κατά κύριο λόγο ένα πείραμα που έκανε ο πατέρας σου για να αποδείξει ότι “οι διάνοιες δεν γεννιούνται αλλά γίνονται”; Ξέρω ότι δεν πήγες σχολείο αλλά έκανες μαθήματα στο σπίτι και μάλιστα έμαθες και να μιλάς και Εσπεράντο.
Α: Στην αρχή το έβλεπα σαν παιχνίδι. Και οι δύο γονεις μου είναι εξαιρετικοί παιδαγωγοί που ξέρουν πως να εμψυχώνουν και να σου δείχνουν τις διαφορετικές πλευρές ενός θέματος. Αργότερα, το σκάκι έγινε για μένα άθλημα, τέχνη, επιστήμη, όλα μαζί. Είχα αφοσιωθεί σε αυτό και ήμουν πολύ χαρούμενη. Ποτέ δεν ήμουν ιδιαίτερα επαναστάτρια ούτε μου άρεσαν πολύ οι έξοδοι. Μου άρεσε που στο σπίτι μας είχαμε το δικό μας κλειστό κύκλο και αργότερα με το σκάκι κατάφερα να δω όλον τον κόσμο. Αυτός ο τρόπος ζωής είναι πολύ δύσκολος και οι γονείς πρέπει να ξέρουν μέχρι που να πιέσουν τα παιδιά τους. Οι δικοί μας οι γονείς ήταν συνέχεια μαζί μας, ταξίδευαν μαζί μας όταν παίζαμε στο εξωτερικό. Με άλλα παιδιά- θαύματα ίσως να είναι διαφορετικά. Αλλά χαίρομαι που για μένα και τις αδερφές μου τα πράγματα πήγαν καλά.


Ε: Κι όμως, εσύ επέλεξες να μην μεγαλώσεις με ανάλογο τρόπο τα παιδιά σου.
Α: Τα παιδιά μας έχουν δύο γονείς και ενώ εγώ μεγάλωσα με ιδιαίτερο τρόπο ο σύζυγός μου μεγάλωσε με τον συνηθισμένο. Η προσπάθεια που κατέβαλλαν οι γονείς μου ήταν εξαιρετική. Θυσίασαν τα πάντα για εμάς. Δεν πίστευαν στην μέθοδό τους 100% αλλά 1.000%. Εγώ δεν είμαι τόσο φανατική σε αυτά τα πράγματα. Επίσης, οι γονείς μου ήταν εξαιρετικά φτωχοί και χρειάζονταν τα χρήματα των βραβείων. Και δεν νομίζω ότι θα είχαν ξεκινήσει αν γνώριζαν τους αγώνες που θα χρειάζονταν να δώσουν στην πορεία. Οι αρχές απειλούσαν τον πατέρα μου με εγκλεισμό σε ψυχιατρικό ίδρυμα και ήθελαν να βάλουν εμάς σε ορφανοτροφείο. Επίσης, για εμάς οι προσκλήσεις σε αγώνες ήταν μια ευκαιρία να ταξιδέψουμε έξω από την Ουγγαρία και να δούμε τον κόσμο.

Ε: Τι έχεις να πεις σε όσους λένε ότι οι κορυφαίοι παίκτες είναι κοινωνικά δυσλειτουργικοί; Ο Μπόμπι Φίσερ για παράδειγμα είναι γνωστός για τον εκκεντρικό του χαρακτήρα. Εσύ πως καταφέρνεις να είσαι τόσο ήρεμη, προσιτή και ισορροπημένη;
Α: Το 1986 που ήμουν 10 ετών κέρδισα τους αγώνες χωρίς κατάταξη στους Ανοιχτούς Αγώνες της Νέας Υόρκης και έγινα πρωτοσέλιδο στους New York Times. Λίγες μέρες μετά έδωσα συνέντευξη στην Γερμανία και με ξέσκισαν. Ο δημοσιογράφος μου είπε: “Δεν είσαι φυσιολογική.” Έκαναν επίθεση στην οικογένειά μου, ήθελαν να μας χωρίσουν. Εγώ μιλούσα Αγγλικά μόνο έξι μήνες τότε και ήταν δύσκολο να απαντήσω. Μετά πήγα και έκλαψα στην τουαλέτα. Και τότε ήταν που πήρα την απόφαση: Ξέρεις κάτι; Δεν με νοιάζει και δεν θα με νοιάξει και ποτέ. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορώ να κάνω για αυτό.
Ε: Το 2000 παντρεύτηκες και τώρα έχεις δύο μικρά παιδιά. Πιστεύεις ότι ο γάμος και τα παιδιά επηρέασαν τις επιδόσεις σου; Έχεις μετανοιώσει καθόλου για τις επιλογές σου;
Α: Η αλήθεια είναι ότι τώρα δεν παίζω όσο παλιά. Για κάποιο χρονικό διάστημα μάλιστα είχα σταματήσει τελείως. Το 2002 είχα μια αποβολή ενώ ήμουν 13 εβδομάδων. Και παραδόξως τότε είχα την καλύτερη επίδοση στο σκάκι! Ήταν η χειρότερη περίδος σε προσωπικό επίπεδο και η καλύτερη σε επαγγελματικό. Τότε ήταν που αποφάσισα να σταματήσω. Σκέφτηκα ότι ίσως έτσι να κατάφερνα να ξαναμείνω έγκυος. Αργότερα, την περίοδο 2006-2009 πέρασα μία κρίση που φάνηκε και στις επιδόσεις μου. Τελικα, όμως, βρήκα τον τρόπο να ισορροπώ και την καριέρα μου και τα δύο μικρά παιδιά μου και την σκακιστική ακαδημία στην Ουγγαρία και την συγγραφή βιβλίων και την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για το σκάκι. Η ζωή μου είναι πολύπλοκη αλλά και πολύ πλούσια.


Ε: Η απόφασή σου αυτή, όμως, δεν επιβεβαιώνει τον Γκάρι Κασπάροφ που είχε πει κάποτε ότι μία γυναίκα δεν θα γίνει ποτέ μεγάλη αθλήτρια στο σκάκι γιατί πάντα “θα της αποσπά την προσοχή το κλάμα ενός μωρού”;
Α: Μεγάλωσα έτσι ώστε να αντέχω την πίεση επί ώρες. Το 2005 έπαιξα στο πρωτάθλημα του Σαν Λούις και έπρεπε να είμαι μακριά από την οικογένειά μου 27 ημέρες. Αυτό δεν ήταν ωραίο. Δεν θέλεις τα μωρά σου να υποφέρουν από την έλλειψή σου. Αλλά το έκανα. Έτσι κι αλλιώς, αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνο για τις γυναίκες όπως φαντάζεται ο Κασπάροφ. Μη μου πείτε πως όταν ένας άντρας θέλει να είναι καλός πατέρας αυτό δεν επηρεάζει τη δουλειά του. Ο σύζυγός μου με υποστηρίζει πολύ. Κατά πάσα πιθανότητα να είχε μεγαλύτερη εξέλιξη στον τομέα του αν δεν το έκανε. Είναι χειρουργός κτηνιατρικής. Αυτή η σχέση ανάμεσα στα δύο φύλα γίνεται όλο και πιο αποδεκτή.


Ε: Πιστεύεις ότι η καριέρα σου είναι η απόδειξη ότι οι γυναίκες μπορούν να συναγωνιστούν τους καλύτερους άντρες;
Α: Υπάρχουν πολλοί άντρες που λένε “Εντάξει, είσαι εξαίρεση και έτσι επιβεβαιώνεις τον κανόνα. Δείξε μου την επόμενη”. Κι εγώ λέω: “Ναι, μέχρι στιγμής είμαι ιδιαίτερη περίπτωση, αλλά δεν νομίζω ότι θα είμαι η μοναδική στις ερχόμενες δεκαετίες”. Το γυναικείο σκάκι γίνεται δυνατότερο και όλο και περισσότερα κορίτσια παίζουν σε μικρότερη ηλικία και δυνατές παίκτριες βγαίνουν από την Κίνα και την Ινδία. Το σκάκι θα ωφεληθεί από μια πληθώρα γυναικών που θα μπορούν να συναγωνίζονται τους άντρες σε κορυφαίο επίπεδο γιατί θα κάνει πιο ενδιαφέρον το άθλημα για τα ΜΜΕ. Ο πρώτος αγώνας ανάμεσα σε έναν άντρα και μία γυναίκα για τον παγκόσμιο τίτλο θα προκαλούσε τεράστιο ενδιαφέρον.
Ε: Κι όμως στον επαγγελματικό σου χώρο οι γυναίκες θεωρούνται ακόμα πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Το γεγονός είναι ότι είσαι εξαίρεση. Δεν δικαιώνει αυτό τους σωβινιστές που λένε ότι υπάρχει κάποια ιδιαίτερη ικανότητα στον αντρικό εγκέφαλο που κάνει τους άντρες πιο ικανούς στον τομέα του σκακιού;
Α: Όχι, δεν συμφωνώ ότι έχει σημασία που καμία γυναίκα δεν έχει φτάσει ακόμα τις επιδόσεις μου. Το πρόβλημα είναι ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να κρίνονται μόνο από το πως τα πάνε σε σχέση με τις άλλες γυναίκες και τέρμα. Για παράδειγμα, οι Κινέζοι έχουν μια εκπληκτική σκακίστρια, την Χου Γιφάν, αλλά το κινέζικο κράτος ενδιαφέρεται μόνο για το πως θα γίνει πρωταθλήτρια γυναικών. Γι αυτούς αυτό είναι αρκετό και είναι πιο εύκολο από το να επιτύχουν πολύ καλές επιδόσεις ενάντια στους καλύτερους άντρες. Οι γονείς μου, αντίθετα, πίστευαν ότι δεν υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να επιτύχεις όντας γυναίκα.

Ε: Παρατήρησα ότι είσαι εξαιρετικά δυναμικός άνθρωπος και αυτό φαίνεται και όταν παίζεις. Ακόμα και όταν ήσουν μικρή δεν έδειχνες αδυναμία ούτε όταν έχανες όπως θα ήταν φυσιολογικό για ένα παιδί και όπως κάνουν και πολλά αγόρια. Έχω δίκιο;
Α: Φυσικά και ένιωθα θυμό όταν έχανα και μπορεί και να έκλαιγα μετα στο δωμάτιο του ξενοδοχείου αλλά δεν το έδειχνα. Δεν θέλω να δίνω δικαιολογίες, ακόμα και όταν υπάρχει κάποια πραγματικά καλή, όπως για παράδειγμα αν είμαι άρρωστη. Και τώρα θυμήθηκα κάτι που έλεγε συχνά η αδερφή μου η Σουζάν. Κάποτε είχε πει ότι δεν έχει κερδίσει ούτε έναν αγώνα ενάντια σε υγιή άντρα, γιατί πάντα οι ενηλικοι άντρες όταν έχαναν από μία από εμάς έλεγαν ότι οφειλόταν στο ότι ειχαν πονοκέφαλο ή στομαχόπονο ή κάποιο άλλο πρόβλημα. (γέλια)


Ε: Κι όμως έχω την αίσθηση ότι θα ήθελες περισσότερο σεβασμό από τους άντρες συμπαίκτες σου. Αυτό το είδα από την αντίδρασή σου το 2003 στο πρωτάθλημα του Γουίνκ-αν-Ζι που έφτασες να παίξεις για την πρώτη θέση με τον Βισί Ανάντ όντας κυριολεκτικά αήττητη μέχρι εκείνο το σημείο ενώ έπαιζες με την αφρόκρεμα του σκακιστικού κόσμου όπως ο Βλαντιμίρ Κράμνικ και ο Γκάρι Κασπάροφ.
Α: Ναι, τελικά έχασα από τον Ανάντ αλλά μετά τον αγώνα εκείνος είπε “Είναι ένας από εμάς.” Επιτέλους, σκέφτηκα. Επιτέλους, τα κατάφερα!
Ε: Ναι, αλλά δεν έχεις την αίσθηση ότι δεν εννούσε ότι ανήκεις κι εσύ στην ομάδα των σκακιστικών διανοιών αλλά ότι είσαι, ας πούμε, ένα είδος “επίτιμου άντρα”; Μια εξαίρεση για άλλη μια φορά;
Α: (Γέλια) Κάποτε ο προπονητής μου έλεγε για μένα: “Είναι άντρας. Απλώς μοιάζει με γυναίκα.” Κι όταν άρχισα να βγαίνω με τον Γκουστάβ [τον σύζυγό της] έλεγε: “Μα τω Θεώ, βλέπεις τα πράγματα με το μυαλό ενός άντρα.” Λοιπόν, έτσι ζω. Μου λένε ότι είμαι σκληρή και απότομη. Αλλά η αλήθεια είναι ότι απλά δεν είναι αποδεκτό μία γυναικα να έχει αυτοπεποίθηση.


Ε: Τα τελευταία χρόνια έχεις αναπτύξει έντονη δράση στην Ουγγαρία για να ενταχθεί το σκάκι σαν προαιρετικό μάθημα στο σχολείο. Τι έχει γίνει με αυτό;
Α: Θέλω το σκάκι να ενταχθεί στο σχολείο όχι για να μάθουν όλοι οι Ούγγροι να παίζουν σκάκι αλλά γιατί πιστεύω ότι είναι ένας ευχάριστος τρόπος για να μάθουμε στα παιδιά πως να σκέφτονται λογικά, πράγμα που με τη σειρά του θα τα βοηθήσει σε όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα. Όμως, τα πράγματα είναι δύσκολα. Ο μεγαλύτερος εχθρός είναι οι ίδιοι οι δάσκαλοι. Η ιδέα τους τρομάζει. Και οι πολιτικοί με τρελαίνουν! Δεν με πειράζει να μιλάω για ένα θέμα αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να γίνει και κάτι. Για τους πολιτικούς όλα είναι απλά μια συζήτηση.


Η Τζουντίτ Πολγκάρ, παρά τις προσδοκίες, εξακολουθεί σήμερα σε ηλικία 39 ετών να είναι ταυτόχρονα σύζυγος, μητέρα δύο παιδιών, εργαζόμενη και κορυφαία αθλήτρια στο σκάκι, επιτεύγματα που ελάχιστοι άνθρωποι, άντρες ή γυναίκες, έχουν να επιδείξουν. Ίσως, όμως, το σημαντικότερο επίτευγμα αυτής της Βασίλισσας του σκακιού να είναι η πρωτοπόρα πορεία της και το παράδειγμα προς όλες τις γυναίκες που έσπασε το κατεστημένο και δημιούργησε νέες ευκαιρίες για εκείνες. Η Τζουντίτ Πολγκάρ μπορεί στην καριέρα της να θεωρείται “ένα από τα αγόρια”, αλλά η παρουσία της και μόνο αρκεί για να αποκαλύψει αυτό που έχει ονομαστεί “σεξισμός των Βασιλιάδων” και συστηματικά κρατά τις γυναίκες μακριά από το σκάκι.

(Οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις προέρχονται από συνεντεύξεις που έδωσε η Τζουντίτ Πολγκάρ στις εφημερίδες Guardian και Independent το 2012. Συρραμμένες σε αυτή τη μορφή εμφανίστηκαν στο SELENE τεύχος Νο 4)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s