Δύσκολοι καιροί για βασίλισσες

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΣΤΗ ΣΚΑΚΙΕΡΑ.

Οι γυναίκες έπαιζαν σκάκι στο πλευρό των αντρών από τη πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε το παιχνίδι αυτό χωρίς να υπάρχει η παραμικρή αμφισβήτηση των ικανοτήτων τους. Από το 1500 μ.Χ. και μετά η γυναίκα σκακίστρια απλά εξαφανίστηκε. Σήμερα οι γυναίκες και τα κορίτσια αρχίζουν σταδιακα να κερδίζουν το χαμένο έδαφος σε αυτό που έχει ονομαστεί “το υπέρτατο πνευματικό άθλημα” αλλά εξακολουθούν να είναι μειοψηφία και να αντιμετωπίζουν αρνητικά στερότυπα. Οι γυναίκες αγωνίζονται ακόμα και για μια θέση στη σκακιέρα καθώς οι καιροί εξακολουθούν να είναι δύσκολοι για Βασίλισσες.

«Όταν ήμουν 12 ετών και έπαιζα σε σκακιστικούς διαγωνισμούς συχνά τα αγόρια που νικούσα έβαζαν τα κλάματα  ή έριχναν τα μούτρα τους. Πολλές φορές οι φίλοι τους τα κορόιδευαν που “έχασαν από ένα κορίτσι”, υπονοώντας ότι κάτι τέτοιο ήταν απίθανο, θα έπεπε να ήταν χαζά η ανίκανα για να το πάθουν αυτό. Μία φορά, μάλιστα, ένα αγόρι με κλώτσησε άγρια στο καλάμι κάτω από το τραπέζι μόλις το νίκησα. Φυσικά όλοι λένε “είναι απλά ένα παιχνίδι” αλλά όταν η ήττα προκαλεί τέτοια εκδικητικότητα από τους αντιπάλους, μάλλον δεν είναι απλά ένα παιχνίδι.”

Αυτά είναι τα λόγια μίας γυναίκας που έπαιζε σκάκι και αισθάνθηκε αναγκασμένη να το εγκαταλείψει λόγω των διακρίσεων φύλου αλλά σίγουρα δεν είναι τα μοναδικά. Οι γυναίκες σήμερα αποτελούν μόλις το 5% των συνολικών παικτών, από τους 1.479 Grandmasters (ανώτερος τίτλος στο σκάκι) μόνο οι 31 είναι γυναίκες και ανάμεσα στους 100 κορυφαίους παίκτες υπάρχουν μόνο δύο γυναίκες. Ξεχνώντας τα χιλιάδες χρόνια ίσης συμμετοχής και επίδοσης των γυναικών στο σκάκι, οι άνθρωποι συχνά προσπαθούν να αποδώσουν την σύγχρονη κατάσταση σε ενδογενείς ελλείψεις του γυναικείου φύλου. Ακούγεται συχνά “οι άντρες έχουν λογικό μυαλό και οι γυναίκες συναισθηματικό.” Επίσης, οι γυναίκες θεωρούνται “εύθραυστα λουλούδια” που δεν επιθυμούν να συμμετέχουν και δεν αντέχουν σε ανταγωνιστικά περιβάλλοντα. “Δεν είναι στη φύση της γυναίκας να είναι επιθετική” λένε πολλοί.

Η αμερικανή πρωταθλήτρια Τζένιφερ Σαχάντι.

Η αμερικανή πρωταθλήτρια Τζένιφερ Σαχάντι, όμως, περιγράφει κάτι εντελώς διαφορετικό στο βιβλίο της “Chess Bitch” (δες περισσότερα για το βιβλίο στην σελίδα του SELENE «ΒΙΒΛΙΑ«) όπου μιλά για την εμπειρία της στο πρώτο της παγκόσμιο τουρνουά. “Ήμουν θυμωμένη, τσιτωμένη, δεν μπορούσα να ελέγξω την επιθετικότητά μου και την επιθυμία μου να κερδίσω με κάθε κόστος. Ήταν η πρώτη φορά που αισθανόμουν τόσο έντονα δολοφονικά ένστικτα και πήγα στο μπάνιο να ρίξω λίγο νερό στο πρόσωπό μου. Κοιτάχτηκα στον καθρέφτη και αναρωτήθηκα, αυτό είναι να παίζεις σαν άντρας;”
Ειρωνικά, στον κόσμο του σκακιού το να “παίζεις σαν άντρας” είναι κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που καταλαβαίνουν οι περισσότεροι. Ενώ στα ερασιτεχνικά τουρνουά και στις φιλικές παρτίδες οι γυναίκες κατηγορούνται συχνά για υπερβολικά αμυντικό παίξιμο, όσο ανεβαίνει κανείς στην σκακιστική κατάταξη, “γυναικείο” παίξιμο  θεωρείται το ακριβώς αντίθετο. “Πολλές γυναίκες αναπτύσσουν ένα επιθετικό στυλ επηρεασμένες από την ισχυρότερη γυναίκα παίκτρια σκακιού, την Τζουντίτ Πολγκάρ που έγινε γνωστή για τις κεραυνοβόλες επιθέσεις της” εξηγεί η Τζένιφερ Σαχάντι. “Σαν αποτέλεσμα συχνά ακούμε: οι γυναίκες παίζουν επιθετικά γιατί είναι πιο ανυπόμονες. Όταν οι άνθρωποι λένε “παίζεις σαν γυναίκα” είτε εννοούν ότι παίζεις πολύ αμυντικά είτε πολύ επιθετικά, αλλά πάντα το εννοούν υποτιμητικά. Επειδή οι γυναίκες είναι μειοψηφία στο σκάκι, είναι μόλις το 10% των συμμετεχόντων σε τουρνουά, τέτοιες αρνητικές ερμηνείες τις αποθαρρύνουν.”

Η πρωταθλήτρια κόσμου και πολλάκις Γκραντμάστερ Τζουντίτ Πολγκάρ.

Η Σαχάντι με τα δικά της λόγια περιγράφει αυτό που οι κοινωνικοί επιστήμονες αποκαλούν “απειλή φύλου” (gender threat), δηλαδή το αόρατο αυτό εμπόδιο που αντμετωπίζει κάποιος όταν οι προσδοκίες για τις επιδόσεις του και τις ικανότητές του είναι χαμηλές λόγω φύλου. Όταν όλοι περιμένουν να σκοντάψεις, είναι πολύ πιθανό να το πάθεις. Είναι σαν να παίζεις “εκτός έδρας” αλλά σε όρους φύλου. Αυτή η ψυχολογική επίδραση της “απειλής φύλου” στις επιδόσεις αντρών και γυναικών σκακιστών έχει παρατηρηθεί σε διάφορες έρευνες. Οι Maas και Wagenmakers (1) παρατήρησαν ότι οι γυναίκες είχαν χαμηλότερο σκορ από ότι προέβλεπαν οι επιδόσεις τους στα τεστ. Επειδή το σκακιστικό σκορ (Elo) κερδίζεται σε τουρνουά, αυτό υπονοεί ότι συναντούν ιδιαίτερες δυσκολίες σε συνθήκες ανταγωνισμού που τις εμποδίζουν να αποδώσουν στο επίπεδο των πραγματικών τους δυνατοτήτων. Τι ακριβώς συμβαίνει, όμως, σε συνθήκες ανταγωνισμού και οι γυναίκες “σκοντάφτουν”;

Οι Chabris και Glickman (2) οργάνωσαν ένα σχετικό πείραμα. Έβαλαν άντρες και γυναίκες να παίξουν μαζί και κατέγραψαν τα αποτελέσματα. Όταν οι γυναίκες γνώριζαν ότι έπαιζαν ενάντια σε άντρες τότε απέδιδαν χειρότερα από τον μέσο όρο τους έως και 50%. Όταν έπαιζαν ενάντια σε γυναίκες απέδιδαν πολύ καλύτερα. Επίσης, όταν έπαιζαν ενάντια σε άντρες αλλά δεν γνώριζαν ότι ο αντίπαλός τους ήταν άντρας (π.χ. σε διαδικτυακά παιχνίδια) πάλι απέδιδαν πολύ καλύτερα. Αυτό τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι γυναίκες έχουν χαμηλότερες επιδόσεις λόγω “απειλών φύλου.”

ali 5stx13cm.fh11

Η ίδια έρευνα εξέτασε ένα άλλο είδος στερεότυπου, εκείνο που θέλει τους άντρες καλύτερα εξοπλισμένους διανοητικά στις ικανότητες που απαιτούνται για να παίζει κανείς σκάκι. Μήπως οι άντρες γενικά απέδιδαν καλύτερα γιατί ο εγκέφαλός τους ήταν “καλωδιωμένος” πιο κατάλληλα για το σκάκι;

“Οι γυναίκες δεν έχουν τον κατάλληλο εγκέφαλο για να παίξουν σκάκι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες ειναι καλύτεροι από αυτές ή το αντίθετο, απλά ότι έχουμε διαφορετικές ικανότητες. Θα ήταν ευχής έργο αν βλέπαμε περισσότερες γυναίκες να παίρνουν μέρος σε αγώνες σε κορυφαίο επίπεδο αλλά, αντί να παραπονιόμαστε για ανισότητες, ίσως θα ήταν καλύτερα να το δεχτούμε με αξιοπρέπεια ότι οι γυναίκες, από τη φύση τους, απλά δεν είναι καλές στη μάχη.”

Νάιτζελ Σορτ, Grandmaster.

“Πιστεύω ότι, όπως έχω αποδείξει με την καριέρα μου, ότι με την κατάλληλη προσπάθεια, αφοσίωση, ταλέντο και αγάπη για το σκάκι είναι εφικτό για μία γυναίκα να συναγωνιστεί τους καλύτερους άντρες παίκτες του κόσμου, παρά τα όσα λένε κάποιοι συνάδελφοί μου που, έτσι κι αλλιώς, ήταν σκεπτικοί ακόμα και για τις δικές μου επιδόσεις. Αν οι άντρες και οι γυναίκες είναι διαφορετικοί αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας τις διαφορετικές τους ικανότητες.”

Τζουντίτ Πολγκάρ, Grandmaster, που νίκησε τον Νάιτζελ Σορτ οκτώ φορές σε δέκα αγώνες.

Το σκάκι απαιτεί δύο ιδιαίτερες ικανότητες. Η μία είναι το να περιστρέφεις νοητά εικόνες. Αυτό είναι σημαντικό καθώς όλα τα σκακιστικά βιβλία εμφανίζουν πάντα την σκακιέρα από την πλευρά των λευκών. Ο παίκτης που παίζει με τα μαύρα καλέιται να εφαρμόσει ότι έχει μάθει αντεστραμένο. Σε αυτή την ικανότητα οι Chabris και Glickman βρήκαν σαφές προβάδισμα των αντρών. Η δεύτερη ικανότητα είναι να απομνημονεύεις θέσεις επάνω στην σκακιέρα, τόσο εκείνες που έχουν καταλάβει τα πιόνια όσο και εκείνες που θα καταλάβουν μελλοντικά κατά την διάρκεια της παρτίδας. Σε αυτή την ικανότητα οι γυναίκες τα πήγαιναν πολύ καλύτερα από τους άντρες. “Επομένως” καταλήγει η έρευνα “οι γυναίκες φαίνεται να αποδίδουν χειρότερα από τους άντρες αλλά αυτό δεν οφείλεται στο ότι έχουν κάποια έλλειψη διανοητικών ικανοτήτων ή ικανότητας αναγνώρισης χώρου αλλά γιατί προσεγγίζουν τους διαγωνισμούς με μικρότερη αυτοπεποίθηση και πιο αμυντικό παίξιμο από ότι οι άντρες. Επομένως, μόνο μία προοπτική ενδυνάμωσης και ενθάρρυνσης θα μπορούσε να εξηγήσει και να αποτρέψει τις χαμηλότερες επιδόσεις των γυναικών στο “απόλυτο πνευματικό άθλημα”.

girls
Ένα τρίτο έυρημα αυτής της έρευνας που αξίζει να ανφερθεί ήταν ότι οι επιδόσεις των αντρών δεν είχαν μεταβολές ανεξάρτητα αν γνώριζαν ή όχι το φύλο του αντιπάλου. Οι άντρες, δηλαδή, δεν λάμβαναν κάποιου είδους ψυχολογικού μπόνους όταν έπαιζαν ενάντια σε γυναίκες. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η “απειλή φύλου” είναι κάτι “αόρατο” για τους άντρες οι οποίοι δεν μπορούν να αντιληφθούν το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες και έτσι δεν παραδέχονται την ύπαρξή του.
Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι αριθμητική μειοψηφία στον χώρο του σκακιού και αυτό έχεις τις επιπτώσεις του. Στατιστικά, οι άντρες έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν πολύ καλούς παίκτες μόνο και μόνο λόγω υψηλής συμετοχής. Αντίθετα, μία γυναίκα που παίζει σε ένα μεικτό τουρνουά και αποτελεί μειοψηφία δεν παίζει μόνο για τον εαυτό της αλλά αναγκάζεται να παίξει για λογαριασμό όλου του γυναικείου φύλου. Αυτό, εκτός ότι προσθέτει ψυχολογική πίεση στην παίκτρια, αποδίδει ψευδή συμπεράσματα για τις επιδόσεις όλου του φύλου. Οι γυναίκες δεν μπορούν να αποδώσουν όταν κάθε αγώνας είναι μια απόδειξη των ικανοτήτων του φύλου τους ή της έλλειψής τους.

sn-stereotypes
Από την άλλη, οι γυναίκες που τολμούν να δείξουν αυτοπεποίθηση τιμωρούνται με διάφορους τρόπους(3). Συχνά η θηλυκότητά τους αμφισβητείται, αποκαλούνται “αμαζόνες” (κυριολεκτικά “χωρίς μαστό”) και περιθωριοποιούνται. Όταν η τότε 18χρονη γεωργιανή πρωταθλήτρια Νάνα Τζανίτζι τόλμησε να δείξει τον ενθουσιασμό της μετά από μία νίκη αστραπή, κάποιος από το κοινό σχολίασε: “Νίκησε σε 20 κινήσεις με τα μαύρα και νομίζει ότι είναι παιχτάρα. Κοίτα πως πάει τώρα! Σαν άντρας.»

tyxeros02

Η αμερικανή πρωταθλήτρια Αντζελίνα Μπελακόβσκαγια, που εγκατέλειψε την καριέρα της σαν χρηματίστρια ξένου νομίσματος για να διδάξει σκάκι σε δημόσια σχολεία, δίνει και μία άλλη διάσταση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες. Παρατήρησε ότι ενώ τα περισσότερα νεαρά κορίτσια ήθελαν να γίνουν καλές στο σκάκι, λίγες φιλοδοξούσαν να κάνουν καριέρα σκακίστριας. “Γιατί τα νεαρά κορίτσια θέλουν να γίνουν ηθοποιοί ή μοντέλα;” ρωτάει η Μπελακόβσκαγια. “Γιατί βλέπουν πολλές γυναίκες σε αυτούς τους ρόλους που βγάζουν πολλά λεφτά, είναι διάσημες και κάνουν καλή ζωή. Πόσες γυναίκες σκακίστριες έχουμε σαν πρότυπα;”

Η Ινδή πρωταθλήτρια Τάνια Σάτσεβ.

Το γεγονός ότι δεν βλέπουμε πολλές γυναίκες σκακίστριες δημιουργεί ακόμα ένα αναπάντεχο ζήτημα. Μία γυναίκα που γενικά στη ζωή της έχει μάθει να δέχεται αντρικά πρότυπα, γιατί δεν είναι πολλές οι γυναίκες που είναι πρότυπα, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να μπερδέψει τον θαυμασμό για τα επιτεύγματα ενός άντρα με τον θαυμασμό για τον ίδιον τον άντρα. Αφού η ερωτική έλξη στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον θαυμασμό είναι δύσκολο για μία ετεροσεξουαλική γυναίκα να διακρίνει πότε πρόκειται απλά για περίπτωση προτύπου. Αυτός είναι και ο λόγος που συχνά οι γυναίκες επιχειρούν να βιώσουν την επιτυχία, όχι αποκτώντας την για τον εαυτό τους, αλλά σχετιζόμενες με έναν επιτυχημένο άντρα.

Την ίδια στιγμή, όταν οι γυναίκες συναντούν μία άλλη γυναίκα που θαυμάζουν προκύπτει μία γκάμα συναισθημάτων που καλούνται να χειριστούν. Ο έντονος θαυμασμός για μία γυναίκα είναι κάτι που μία άλλη γυναίκα συχνά δεν είναι εκπαιδευμένη να διαχειριστεί. Όταν έχει συνηθίσει να ταυτίζει τον θαυμασμο με την ερωτική έλξη τότε δεν ξέρει πως να αντιμετωπίσει ένα γυναικείο πρότυπο και η μόνη αποδεκτή αντίδραση που βρίσκει είναι ο ανταγωνισμός. Μία ετεροσεξουαλική γυναίκα μπορεί όμως να μάθει να αναγνωρίζει και να αποδέχεται το σεβασμό και τον θαυμασμό για μία άλλη γυναίκα.
Πρότυπα, όμως, δεν είναι μόνο οι άγνωστες γυναίκες που βλέπουμε στην τηλεόραση, το διαδίκτυο και τα έντυπα αλλά για τα κορίτσια το πιο ισχυρό πρότυπο από όλα είναι η μητέρα τους. Σύμφωνα με μία έρευνα (4) όταν ο πατέρας σε μία οικογένεια είναι μορφωμένος, τα αγόρια τα πάνε καλά στο σκάκι. Όταν, όμως η μητέρα είναι μορφωμένη τότε τα αγόρια και τα κορίτσια τα πάνε καλά στο σκάκι. Φαίνεται ότι οι επιτυχημένες μητέρες μεταδίδουν τις επαγγελματικές τους φιλοδοξίες στις κόρες τους.

mom
Οι παρατηρήσεις της Μπελακόβσκαγια φέρνουν στην επιφάνεια ένα άλλο ακανθώδες θέμα για το γυναικείο σκάκι, εκείνο των γυναικείων τουρνουά και των αμοιβών τους. Ενώ στα αντρικά τουρνουά τα έπαθλα κυμαίνονται σε επίπεδα της τάξης των 30.000 δολαριών, τα αντίστοιχα έπαθλα για τις γυναίκες δεν ξεπερνούν τις 4.000 με 5.000 δολάρια. Όπως σε όλα τα σπορ, οι γυναίκες αμοίβονται λιγότερο από τους άντρες, μόνο που στην περίπτωση του σκακιού η διαφορά είναι εξωφρενική. “Πως περιμένουμε οι γυναίκες να φέρουν επιδόσεις στο σκάκι όταν τις αμοίβουμε τόσο χαμηλά;” αναρωτιέται η Σαχάντι. “Ένας άντρας μπορεί με τα έπαθλα να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην μελέτη του σκακιού, ενώ μία γυναίκα είναι υποχρεωμένη να ασκεί και κάποιο άλλο επάγγελμα για να ζήσει.” Πολύ απλά μία γυναίκα μοντέλο έχει περισσότερα να επιδείξει από μία γυναίκα σκακίστρια και τα νεαρά κορίτσια το αντιλαμβάνονται αυτό.

Η ρωσίδα πρωταθλήτρια Αλεξάνδρα Κόστενιουκ έχει αντιληφθεί πολύ καλά τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει μία γυναίκα που επιλέγει να χρησιμοποιήσει την εμφάνισή της σαν πηγή κέρδους. Το γεγονός ότι είναι κορυφαία σκακίστρια δεν την εμποδίζει να φωτογραφίζεται σαν μοντέλο και να προωθεί την σκακιστική της καριέρα μέσω της εμφάνισής της.

Χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο οι γυναίκες θεωρούνται “δεύτερης κατηγορίας” παίκτες είναι η περίπτωση της Βουλγάρας πρωταθλήτριας Αντουανέτα Στεφάνοβα. Κάποτε της προσέφεραν ένα μηδαμινό ποσό για να παίξει σε ένα τουρνουά στο Λίβανο ενάντια σε πολύ κατώτερους αντιπάλους. Όταν εκείνη προσπάθησε να εξηγήσει ότι το σκορ της ήταν 2550 (επίπεδο Grandmaster) της είπαν: “Ναι, αλλά γυναικείο 2550!”

Η ρωσίδα πρωταθλήτρια στο σκάκι Αντουανέτα Στεφάνοβα.

Όμως, οι γυναίκες δεν θεωρούνται κατώτερες μόνο μέσα στα τουρνουά. Αν γράψει κανείς “γυναίκες σκακίστριες” σε μία μηχανή αναζήτησης θα πάρει αποτελέσματα με τίτλους όπως “Οι 15 πιο καυτές σκακίστριες του κόσμου.” Μία σοβαρή κατά τα άλλα σκακιστική ιστοσελίδα δημοσίευσε μία φωτογραφία της πρωταθλήτριας Αντζέλια Στογιάνοβιτς με την λεζάντα “γνωστή για το άνοιγμα του ντεκολντέ” (λογοπαίγνιο με τα σκακιστικά συστήματα εκκίνησης μίας παρτίδας που ονομάζονται “ανοίγματα”). Η γυναίκα σκακίστρια, ανεξάρτητα από τις ικανότητές της, υποβιβάζεται σε ένα αντικείμενο της “αντρικής ματιάς” και κρίνεται με βάση την εμφάνισή της. “Τρελαίνομαι να τρώω αξιωματικούς” έγραφε ένας τεράστιος τίτλος πάνω από μία φωτογραφία της ρωσίδας Μαρίας Μανάκοβα και ενώ οι άντρες σκακιστές περιγράφονται με τα σκακιστικά τους σκορ εκείνη την είχαν περιγράψει με τις σωματικές της διαστάσεις. Η Τζουντίτ Πολγκάρ κάποτε περιέγραψε πως ένας άντρας συμπαίκτης της σχολίασε αλλαγές στην σιλουέτα της με έντονες κινήσεις και εκφράσεις. “Είναι νόστιμη, έξυπνη, αλλά χοντρή” είχε πει. “Δεν είμαι χοντρή” απάντησε η Πολγκάρ “αλλά ακόμα και αν ήμουν τι σημασία θα είχε;”

Οι γυναίκες εξακολουθούν να αντικειμενικοποιούνται και να σεξουαλικοποιούνται ακόμα και όταν το θέμα είναι ένα καθαρά πνευματικό «nerdy» σπορ όπως το σκάκι.

Άντρες και γυναίκες συχνά χρησιμοποιούν όρους δημοφιλίας για να προωθήσουν το σκάκι και συχνά η ομορφιά είναι ένα νόμισμα που διαθέτουν με μεγαλύτερη ευκολία οι γυναίκες. Όμως όλα έχουν ένα όριο. Όπως είπε η Σουζάν Πολγκάρ: “Το να προβάλλουμε νεαρές και όμορφες σκακίστριες δεν είναι από μόνο του μεμπτό. Άλλωστε ένα μεγάλο μέρος της φήμης του Κασπάροφ προήλθε από την ελκυστική του εμφάνιση, αλλά υπάρχει ένα όριο όταν μιλάμε για άντρες που κανείς δεν τολμά να παραβιάσει. Δεν είδα κανένα δημοσιογράφο ή θαυμαστή να βγει και να σχολιάσει το μέγεθος του πέους του Κασπάροφ. Στον σκακιστικό κόσμο η σεξουαλικότητα των κορυφαίων αντρών παικτών είναι ιδιωτική, αλλά εκείνη των γυναικών θεωρείται προσβάσιμη σε όλους.”

Όσο και αν στη Δύση η κοινωνική θέση της γυναίκας είναι τέτοια που της επιτρέπει να επιδιώξει όποια δραστηριότητα θέλει ανεξάρτητα από τα υπάρχοντα στερεότυπα φύλου, συχνά ξεχνάμε ότι δεν ισχύει το ίδιο σε όλες της περιοχές του πλανήτη. Σε πολλές χώρες οι γυναίκες εξακολουθούν να υφίστανται συγκεκριμένους κοινωνικούς περιορισμούς που τις εμποδίζουν να πραγματώσουν τον εαυτό τους επαρκώς. Η πρωταθλήτρια Έβελιν Μονκάγιο περιγράφει την εμπειρία της στη χώρα της. “Στο Εκουαδόρ οι γυναίκες παντρεύονται το πολύ μέχρι τα 23 τους. Πριν να παντρευτείς δεν μπορείς να μένεις έξω από το σπίτι μετά τις 10 το βράδυ. Στην αρχή ήταν αδύνατον να παίξω σε τουρνουά που γινόταν σε άλλη χώρα ή έστω σε άλλη πόλη. Ούτε στη λέσχη σκακιού δεν μπορούσα να μείνω μετά από κάποια ώρα. Τώρα οι γονείς μου είναι πιο δεκτικοί. Αλλά τα αγόρια δεν έχουν πρόβλημα αν θέλουν να παίξουν σε γειτονική πόλη.”

Η πρωταθλήτρια Έβελιν Μονκάγιο από τον Ισημερινό.

Η πρωταθλήτρια Λίντα Νανγουάλε μιλά για την δική της εμπειρία στη Ζάμπια. “Οι συγγενεις ακόμα με ρωτάνε πότε θα παντρευτώ. Εγώ είμαι 21 και δεν έχω φίλο ούτε και σκοπεύω να παντρευτώ. Με ρωτάνε: “Μα τι κάνεις; Σκοπεύεις να καταστραφείς;” Αλλά ποιος άντρας θα καταλάβει ότι προτιμώ να μένω όλο το βράδυ στη λέσχη και να παίζω σκάκι από το να βγαίνω μαζί του;”

Η πρωταθλήτρια Λίντα Νανγκουάλε από τη Ζάμπια.

Η μητρότητα είναι άλλο ένα ακανθώδες θέμα για τις γυναίκες σκακίστριες. Σε μία κοινωνία που οι γυναίκες είναι σχεδόν εξολοκλήρου επιβαρυμένες με το καθήκον της ανατροφής των παιδιών οποιαδήποτε σοβαρή επαγγελματική επιδίωξη γίνεται δύσκολη υπόθεση. Πολλές γυναίκες λύνουν τα σχετικά προβλήματα με ευφάνταστους τρόπους. Κάποτε η αμερικανή Σέρναζ Κένεντι έστειλε με κούριερ το μητρικό της γάλα στο σπίτι για να τραφεί το μωρό της προκειμένου να μην αναγκαστεί να εγκαταλείψει το τουρνουά στο οποίο συμμετείχε. “Τι πιστεύετε για εκείνο το ρώσικο ρητό που λέει ότι για κάθε μωρό μία γυναίκα χάνει 50 πόντους στην κατάταξη;” ρώτησε κάποτε ένας δημοσιογράφος την λιθουανή Βικτώρια Σμίλιτ. Εκείνη απάντησε: “Εγώ πιστεύω ότι το κάθε μωρό προσθέτει 50 πόντους! Το να είσαι μάνα απαιτεί τέτοια πειθαρχία και αντοχή που συγκριτικά το να παίζεις σκάκι είναι παιχνιδάκι.”
Ανεξάρτητα, όμως, από το αν μία γυναίκα είναι μητέρα ή όχι το σχετικό ερώτημα πάντα προκύπτει σαν εμπόδιο. Όταν η Τζένιφερ Σαχάντι, ανύπαντρη και χωρίς παιδιά, προσπάθησε να διαπραγματευθεί την έκδοση ενός βιβλίου της, ο υποψήφιος εκδότης της είπε: “Δεν είμαι σίγουρος αν θα συνεχίσεις με τη συγγραφή και το σκάκι ή αν τελικά θα πας να αμολήσεις κανά δυο μωρά.”


Όσο ιδιαίτερος και ιδιοσυγκρατικός και αν μοιάζει ο κόσμος του σκακιού, είναι σημαντικό για τις γυναίκες να συμμετέχουν σε αυτόν. Οι γυναίκες θα πρέπει να ενθαρρύνονται να επιδιώκουν κορυφαίες θέσεις και στο σκάκι το οποίο, ανάμεσα σε άλλα πλεονεκτήματα, δίνει την δυνατότητα στις γυναίκες να αναπτύξουν κάτι που οι αντρες παραδοσιακά ενθαρρύνονται να δημιουργούν: την συντροφικότητα. Υπάρχουν πολλές ταινίες όπου εξυψώνονται οι συντροφικές σχέσεις μεταξύ αντρών αλλά σχεδόν καμία που κάνει το ίδο για τις γυναίκες. Αντίθετα, οι γυναίκες στην ποπ κουλτούρα εμφανίζονται ανταγωνιστικές μεταξύ τους και κακές. Το πρότυπο της κουτσομπόλας και εκδικητικής cheerleader βλάπτει τις γυναίκες με άπειρους τρόπους. Το σκάκι μπορεί να εμφυσήσει στις γυναίκες μία τέτοια αίσθηση συντροφικότητας και ευγενούς άμιλλας που μπορεί να τις βοηθήσει και να τις δικτυώσει ακόμα και έξω από τα σκακιστικά τουρνουά.

(Δημοσιεύθηκε στο SELENE τεύχος Νο 4)


(1) Maas & Wagenmakers (American Journal of Psychology, 2005, 118, σελ. 29-60) “A Psychometric Analysis of Chess Expertise”
(2) Chabris & Glickman (2006, Psychological Science, 17, σελ. 1040-1046) “Sex Differences in Intellectual Performance: Analysis of a Large Cohort of Competitive Chess Players”
(3) Maas, D’Ettole & Cadinu (European Journal of Social Psychology, 2008, 38, σελ. 231-245) “Checkmate? The Role of Gender Stereotypes in the Ultimate Intellectual Sport”
(4) Linda Carol Gilbert “Chessplayers:Gender Expectations and Self-fulfiling Prophecy“

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s