Πεθερά εναντίον νύφης

Δύο ελληνίδες συγκρούονται, μία «βασίλισσα» γεννιέται.

Ήταν η “γέννηση” της βασίλισσας του σκακιού ελληνική υπόθεση;

Δύο φιλόδοξες βυζαντινές πριγκίπισσες αναγκάζονται να συνυπάρξουν στην ίδια Αυλή. Και οι δύο θέλουν απόλυτη εξουσία. Και οι δύο είναι ανυποχώρητες. Η σύγκρουση που θα ακολουθήσει θα αφήσει το σημάδι της στη ευρωπαϊκή ιστορία και θα εμπνεύσει την δημιουργία του πιο τρομερού κομματιού στο σκάκι.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια όμορφη βυζαντινή πριγκίπισσα που την έλεγαν Αδελαΐδα. Η Αδελαΐδα όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή, παντρεύτηκε από πολύ μικρή (19 ετών)έναν πρίγκιπα της Ιταλίας και όλα έδειχναν ότι το μέλλον της ήταν προδιαγεγραμμένο. Στην πραγματικότητα, όμως, η ζωή της μετατράπηκε σε ένα κανονικό ιπποτικό μυθιστόρημα με αρπαγές, μάχες, θανάτους, αλλά και πολύ εξουσία.


Η ήρεμη ζωή στην ιταλική αυλή διακόπηκε απότομα όταν ξαφνικά έμεινε χήρα και σαν μην έφτανε αυτό ο μαγράβος Μπέρενγκαρ την απήγαγε με σκοπό να την κάνει νύφη του! Εκείνη αρνήθηκε και για τιμωρία ο Μπέρενγκαρ την φυλάκισε σε ένα κάστρο στη λίμνη Κόμο. Αντίθετα από τα παραμύθια όπου η πριγκίπισσα περιμένει τον ιππότη για να την σώσει η Αδελαΐδα δεν έκανε τα μαλλιά της πλεξίδα, αλλά αποφάσισε να πάει την κατάσταση στα χέρια της και το έσκασε κυριολεκτικά με κινηματογραφικό τρόπο αφού χρειάστηκε να μεταμφιεστεί σε χωρική και να βγει από το κάστρο από απόκρημνα και επικίνδυνα σημεία ενώ την καταδίωκε και ο Μπέρενγκαρ που ήθελε σώνει και καλά να την παντρέψει με τον γιό του! Ο γιός πάλι δεν ξέρουμε τι ορέξεις είχε. Όπως ήταν αναμενόμενο η επιτυχημένη όσο και εντυπωσιακή ακόμα και για τα σημερινά δεδομένα διαφυγή της προκάλεσε τεράστια αίσθηση στον κόσμο.
Ανάμεσα στους εντυπωσιασμένους ήταν και ο πρόσφατα χηρεύσας γερμανός βασιλιάς  Όθωνας Ά. Τελικά, χήρος αυτός, χήρα αυτή, τα βρήκαν και συμπεθεριάσανε (ή μάλλον παντρεύτηκαν) και η Αδελαΐδα σε ηλικία 21 ετών έγινε η βασίλισσα της Γερμανίας και λίγο αργότερα στέφθηκε και αυτοκράτειρα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Μπορεί η λίμνη Κόμο στην Ιταλία να ήταν ένα πανέμορφο μέρος και το κάστρο στο οποίο φυλακίστηκε η Αδελαΐδα ονειρικό, αλλά αυτό δεν την εμπόδισε να δραπετεύσει από την «χρυσή» φυλακή της με την πρώτη ευκαιρία και μάλιστα θεαματικά.

Η δόξα της Αδελαΐδας ήταν μεγάλη γιατί ο άντρας της δεν ήταν ένας τυχαίος βασιλιάς. Η εξουσία του στα γερμανικά δουκάτα και την Ιταλία ήταν τεράστια και τον αποκαλούσαν “δεύτερο Καρλομάγνο” και η Αδελαΐδα φρόντισε με τις παρεμβάσεις της να τον κάνει ακόμα πιο ισχυρό στην διεθνή σκακιέρα (no pun indented) ενώ στο εσωτερικό της αυλής φρόντισε μεθοδικά να εξαφανίσει οποιονδήποτε έβγαζε κιχ! Ταυτόχρονα φρόντισε να μετατρέψει τη αυλή της σε κέντρο πολιτισμικής δραστηριότητας. Μέσω των επαφών της με τον οίκο της Βουργουνδίας ώθησε τον Οθωνικό Οίκο προς μία νέα πολιτισμική κατεύθυνση που ήταν λιγότερο Σαξονική και περισσότερο γενικά Ευρωπαϊκή. Μάλιστα εισήγαγε στην αυλή της Γερμανίες τις άγνωστες μέχρι τότε έννοιες της ευγένειας και των καλών τρόπων. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το πρωτόκολλο της εποχής οι αυλικοί έπρεπε να σταματήσουν να τρώνε μόλις τελείωνε το φαγητό του το βασιλικό ζεύγος. Η Αδελαΐδα όμως φρόντιζε να κρατά το μαχαίρι στο χέρι της ακόμα και αφού είχε τελειώσει έτσι ώστε να δίνει την εντύπωση ότι θα φάει κι΄ άλλο και έτσι να δίνει περισσότερο χρόνο στους αυλικούς να τελειώσουν κι εκείνοι το γεύμα τους. Η νεαρή πριγκίπισσα από το Βυζάντιο που ξεκίνησε τη ζωή της με περιπέτειες, απέδειξε ότι το τσαγανό που είχε δείξει στη λίμνη Κόμο δεν ήταν τυχαίο και σε ηλικία 39 ετών ήταν ήδη μια πανίσχυρη βασίλισσα που ήλεγχε ένα τεράστιο κομμάτι της Ευρώπης.

medievaleating
Όμως, όπως γίνεται συνήθως, εκεί που νομίζουμε ότι όλα πάνε καλά, τα πράγματα ανατρέπονται και μάλιστα με αναπάντεχο τρόπο. Όπως η Αδελαΐδα πριν από κάποια χρόνια έφερε την αλλαγή στο παλάτι όταν έφτασε σαν νεαρή νύφη, μια άλλη νεαρή νύφη, ελληνίδα και αυτή, επρόκειτο να καταφτάσει στην αυλή και να φέρει και εκείνη ακόμα πιο μεγάλες αλλαγές (και ταραχές). Ο Όθωνας Β’, ο κανακάρης της Αδελαΐδας και διάδοχος του θρόνου, παντρεύτηκε την ανηψιά του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή, πριγκίπισσα Θεοφανώ που τότε ήταν μόλις 12 ετών η οποία κατέφτασε στο παλάτι γεμάτη εξωτικά και παράξενα προικιά. Αρώματα, υφάσματα, ρούχα και έργα τέχνης που οι Γερμανοί δεν είχαν ξαναδεί, γέμισαν τα διαμερίσματά της ανάμεσα στα οποία και ένα περίτεχνα σκαλισμένο σκάκι. Το παλάτι εντυπωσιάστηκε από την εξωτική προίκα της αλλά, επειδή κανείς δεν θέλει να αισθάνεται κατώτερος, η νεαρή πριγκίπισσα έκανε άσχημη εντύπωση.

Η μικρή Θεοφανώ τον πρώτο καιρό τα βρήκε πραγματικά σκούρα. Από τη μία είχε να χειριστεί μια δυναμική, έξυπνη αλλά και  φιλόδοξη πεθερά που είχε μάθει να βγάζει εκτός μάχης όποιον σήκωνε το ελάχιστο ανάστημα και από την άλλη οι συνήθειες της γερμανικής αυλής της ήταν τελείως ξένες. Η συνήθειά της να κάνει καθημερινά μπάνιο και μάλιστα γυμνή σόκαρε τους υπηρέτες ενώ τα πολυτελή μετάξια που συνήθιζε να φοράει προκάλεσαν φθόνο.

Οι αυλικοί την αντιμετώπιζαν με εχθρότητα και πίσω από την πλάτη της την αποκαλούσαν “η Ελληνίδα”. Όμως, η Θεοφανώ, παρά το νεαρό της ηλικίας της, ήταν φτιαγμένη από την ίδια βυζαντινή πάστα που ήταν και η Αδελαΐδα και ήταν εξίσου αποφασισμένη να επιβάλλει την παρουσία της στην γερμανική αυλή.
Και, έτσι για να γίνουν τα πράγματα ακόμα πιο ενδιαφέροντα, μετά από τρία χρόνια ο βασιλιάς Όθωνας Ά πέθανε και στον θρόνο ανέβηκε ο 19χρονος Όθωνας ΄Β. Η Θεοφανώ ξαφνικά έγινε βασίλισσα σε ηλικία 15 ετών και η Αδελαΐδα πήρε τον (διόλου ασήμαντο) ρόλο της βασιλομήτωρ! Παρά τις παραδόσεις, η Αδελαΐδα αρνήθηκε να παραχωρήσει την εξουσία και συνόδευε το γιό της παντού ενώ επέβαλε να εμφανίζεται το όνομά της σε όλα τα επίσημα έγγραφα. Αυτό, όπως είναι εύκολο να φανταστούμε, έκανε τη νέα βασίλισσα έξαλλη και η Αδελαΐδα βρέθηκε τελικά εξορισμένη για πάνω από μία δεκαετία αλλά αν νομίζετε ότι αυτό την έβγαλε εκτός μάχης κάνετε λάθος!

Μετά την απομάκρυνση της πεθεράς της πάντως, η Θεοφανώ μπόρεσε να πάρει ανάσα. Μέσα στα επόμενα 13 χρόνια εξελίχθηκε σε μια ικανότατη βασίλισσα που συμβούλευε τον σύζυγό της με σωφροσύνη ενώ, συνεχίζοντας το διαφωτιστικό έργο της πεθεράς της, κάλεσε τους πιο διάσημους καλλιτέχνες και επιστήμονες της Κωνσταντινούπολης στο παλάτι μετατρέποντάς το σε πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της εποχής.  Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι δύο αυτές γυναίκες, η Αδελαΐδα και η Θεοφανώ, ήταν υπεύθυνες για την διάχυση του βυζαντινού πολιτισμού απευθείας στην Σαξονία. Όταν το 983 ο Όθωνας ΄Β πέθανε, έγινε μάλιστα ακόμα πιο ισχυρή και απολάμβανε τον σεβασμό και την εξουσία που μέχρι τότε αποδίδονταν μόνο σε άντρες. Ενδεικτικό είναι ότι υπέγραφε με τον τίτλο imperator augustus χρησιμοποιώντας τον αντρικό τίτλο αντί για τον γυναικείο imperatrix augusta.
Όμως, η Θεοφανώ πέθανε σε ηλικία μόλις 36 ετών αφήνοντας πίσω της έναν ανήλικο διάδοχο και φυσικά στο παιχνίδι ξαναμπήκε -ποιός άλλος;- η ξεχασμένη αλλά καθόλου ακίνδυνη Αδελαΐδα. Το πρώτο πράγμα που έκανε η Αδελαΐδα με το που επέστρεψε στο παλάτι ήταν να θάψει με συνοπτικές διαδικασίες το σώμα της νύφης της χωρίς να κάνει ούτε κανονική κηδεία! Τέτοιο ήταν το άχτι της! Το πλήρωσε, όμως, τρία χρόνια αργότερα που ενηλικιώθηκε ο εγγονός της και ανέλαβε τον θρόνο και το πρώτο πράγμα που έκανε εκείνος σαν βασιλιάς ήταν να εξορίσει την Αδελαΐδα γιατί είχε προσβάλλει την μνήμη της μητέρας του. Τελικά και η Αδελαΐδα πέθανε το 999 σε ηλικία 68 ετών.

NIFI- banner
Το ποιά από τις δύο αυτές γυναίκες ήταν πραγματικά η αιτία για την εμφάνιση της Βασίλισσας στο σκάκι είναι δύσκολο να το πει κανείς. Μοιάζει λες και ακόμα και μετά θάνατο αυτές οι δύο να τσακώνονται ακόμα και για αυτή τη πρωτιά. Και οι δύο υπήρξαν ισχυρότατες βασίλισσες που βασίλεψαν με πλήρεις εξουσίες ακόμα και όσο οι σύζυγοί τους ήταν εν ζωή και ήταν ο λόγος που στην Δυτική Ευρώπη επικράτησε η “μόδα” των θηλυκών ηγεμόνων. Έπειτα ήταν και οι δύο υπεύθυνες για την λεγόμενη Οθωνική Αναγέννηση που αναβάθμισε πολιτισμικά την Δυτική Ευρώπη. Επίσης και οι δύο ήταν λάτρεις του σκακιού και δεινές παίκτριες και τέλος και οι δύο ανέλαβαν με ευκολία ρόλους που τότε ήταν ξεκάθαρα και αδιαμφισβήτητα  αντρικοί.  Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που στην εποχή τους έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της στην σκακιέρα η Βασίλισσα. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολικό να υποθέσουμε ακόμα και ότι έγινε ακόμα και μετά από δική τους απαίτηση καθώς και οι δύο ήταν φυσικό να θέλουν να δουν τον εαυτό τους στο παιχνίδι που αγαπούσαν περισσότερο από κάθε άλλο. Ίσως τελικά να ήταν και οι δύο υπεύθυνες για την εμφάνιση της Βασίλισσας του σκακιού.

(Δημοσιεύθηκε στο SELENE τεύχος Νο 4)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s