Τα πιόνια του Λιούις

ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥΣ

 

Το 1831 η θάλασσα ξεβράζει στην Νήσο Λιούις έξω από τις ακτές της Σκωτίας ένα κουτί που περιέχει 92 πιόνια για επιτραπέζια παιχνίδια, τα περισσότερα από τα οποία προορίζονται για σκάκι. Είναι φτιαγμένα από “αρκτικό χρυσό”, ένα υλικό τοσο πολύτιμο κατά τον Μεσαίωνα που μόνο οι βασιλείς και οι ιεράρχες μπορούσαν να αποκτήσουν. Σήμερα ξέρουμε ότι είναι χαυλιόδοντες θαλάσσιου ελέφαντα αλλά μέχρι τον 12ο αιώνα οι άνθρωποι θεωρούσαν ότι ήταν κέρατα μονόκερου. Τα ίδια τα πιόνια είναι σκαλισμένα με εξαιρετική μαεστρία και το κάθε ένα είναι μοναδικό. Από την ημέρα που ανακαλύφθηκαν τα “πιόνια του Λιούις”, όπως ονομάστηκαν, γεννήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μυστήρια όλων των εποχών. Ποιός τα έφτιαξε; Που; Και πως έφτασαν στην Δυτική Σκωτία;

Οι θεωρίες για την προέλευσή τους είναι πολλές. Κάποιοι λένε ότι προήλθαν από κάποιο εμπορικό πλοίο που ναυάγησε εκεί κοντά, άλλοι λένε ότι κάποιος ναύτης τα έκλεψε και προσπάθησε να τα κρύψει στην ακτή για να τα βρει αργότερα. Κανείς, όμως, δεν γνωρίζει με βεβαιότητα την απάντηση. Αυτό που ξέρουμε πάντως είναι ότι προέρχονται από τον Βορρά καθώς περιλαμβάνουν επισκόπους (εμείς τους λέμε αξιωματικούς) και οι επίσκοποι αναφέρονται σαν κομμάτια στο σκάκι για πρώτη φορά στις Ισλανδικές σάγκες του 10ου και 11ου αιώνα. Επίσης, εκείνη την εποχή η Σκωτία είχε κατακτηθεί από τους Νορβηγούς, ενώ τέσσερις από τους Πύργους είναι ξεκάθαρα “μπερσέρκοι”, ιεροί πολεμιστές του θεού Οντίν.

Μέχρι σήμερα, η Νορβηγία και η Ισλανδία διεκδικούν τα “πιο διάσημα πιόνια του κόσμου” σαν δικά τους. Είναι τόσο γνωστά μάλιστα που τα χρησιμοποιήσαν πολλοί συγγραφείς στα έργα τους λαι στα εξώφυλλα των βιβλίων τους ανάμεσά τους και η Αγκάθα Κρίστι, στην ταινία του Ίνγκμαρ Μπέργκαμ “Έβδομη Σφραγίδα” είναι το σετ με το οποίο παίζεται η παρτίδα ενάντια στον θάνατο και εμφανίστηκαν και στην σειρά “Δόκτορ Χου” καθώς και πρόσφατα και σε μία ταινία “Χάρι Πόττερ”. Αλλά η Σκωτία δεν δέχεται συζήτηση καθώς βρέθηκαν σε σκωτσέζικο έδαφος. Έτσι κι αλλιώς, όμως, όπως έγινε και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, την μερίδα του λέοντος πήρε το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο που φιλοξενεί τα 82 από τα 93 πιόνια. Τα υπόλοιπα 11 βρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας στο Εδιμβούργο.

Το μεγαλύτερο μυστήριο, όμως, είναι η ταυτότητα του δημιουργού τους. Τα ίδια τα πιόνια είναι εξαιρετικής ποιότητας καλλιτεχνήματα που εικάζεται ότι εμφανίζουν πραγματικές προσωπικότητες της εποχής καθώς το κάθε ένα είναι διαφορετικό από το άλλο. Οι εκφράσεις τους είναι ιδιαίτερες και κωμικές. Γουρλωμένα μάτια, παλάμες που ακουμπάνε σε μάγουλα δείχνοντας προβληματισμό, απελπισία ή έκπληξη, “μπερσέρκοι” που δαγκώνουν με λύσσα τις ασπίδες τους. Όπως έγραψε ο Economist σε σχετικό του άρθρο, τα πιόνια του Λιούις θεωρούνται “ακαταμάχητα κωμικά από το σύγχρονο ακροατήριο” αλλά κατά πάσα πιθανότητα οι άνθρωποι του μεσαίωνα τα έβρισκαν περισσότερο εκφραστικά παρά κωμικά.

Για πολλά χρόνια ο άγνωστος δημιουργός τους θεωρούνταν ότι ήταν άντρας (ή πολλοί διαφορετικοί άντρες) από τη Νορβηγία αλλά το 2010 ένας άγνωστος που εισέβαλε σε ένα επιστημονικό συνέδριο με θέμα “τα πιόνια του Λιούις” προκάλεσε σάλο καθώς ισχυρίστηκε ότι γνώριζε την ταυτότητα του καλλιτέχνη που ήταν μία γυναίκα που ονομαζόταν Μαργκρέτ Αντροίτ (που στα ισλανδικά σημαίνει επιδέξια) η οποία, παρά τα ελάχιστα που γνωρίζουμε εμείς σήμερα για εκείνη, τον 12ο αιώνα είχε αποκτήσει μυθική φήμη για τις ικανότητές της σαν γλύπτρια, εξ’ ου και το όνομά της. Η “Σάγκα του Επισκόπου Παλλ” (πρόκειται για τον επίσκοπο Παλλ Τζόνσον του Σκόλχολτ) που γράφτηκε τον 13ο αιώνα περιγράφει πως ο ομώνυμος επίσκοπος ανέθεσε στην πιο φημισμένη τεχνίτρια της Ισλανδίας, την Μαργκρέτ την Επιδέξια, να σκαλίσει μία σειρά από πιόνια για σκάκι για να τα δωρίσει σε διάφορες εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής. Το κείμενο επίσης περιγράφει πως τελικά το πλοίο που μετέφερε τα πιόνια χάθηκε στην θάλασσα και μαζί του χάθηκαν και τα εξαιρετικά αριστουργήματα της Μαργκρέτ.

Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί αυτή η θεωρία αλλά οιεπιστήμονες την θεωρούν εξαιρετικά πιθανή καθώς στο Σκόλχολντ της Ισλανδίας έχει βρεθεί το εργαστήριο της Μαργκρέτ γεμάτο με παρόμοια καλλιτεχνήματα. Ανεξάρτητα, όμως, από το αν “τα πιόνια του Λιούις” είναι ή δεν είναι τελικά έργο της Μαργκρέτ της Επιδέξιας, αξίζει να αναρωτηθούμε γιατί το έργο και η ίδια η ύπαρξη μίας γυναίκας τέτοιας εξαιρετικής φήμης και ικανότητας αποσιωπήθηκε στο πέρασμα του χρόνου και πόσες άλλες γυναίκες και τα επιτεύγματά τους παραμένουν άγνωστα σε εμάς σήμερα.

(Δημοσιεύθηκε στο τεύχος Νο 4 του SELENE που κυκλοφόρησε)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s